सांगलीचा इतिहास🎥 / कृष्णामृत

सांगलीला समृद्ध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक वारसा लाभला आहे. या जिल्ह्याची निर्मिती १ ऑगस्ट १९४९ रोजी ‘दक्षिण सातारा’ जिल्हा म्हणून झाली. यामध्ये सातारा जिल्ह्यातील सहा तालुके आणि कर्नाटकातील दोन तालुक्यांसह पूर्वीची सांगली, मिरज, कुरुंदवाड, औध आणि जत ही संस्थाने एकत्र करण्यात आली होती. महाराष्ट्राच्या निर्मितीनंतर, २१ नोव्हेंबर १९६० रोजी दक्षिण सातारा जिल्ह्याचे नाव बदलून ‘सांगली जिल्हा’ असे ठेवण्यात आले. पुढे कवठे-महांकाळ, आटपाडी आणि पलूस यांसारख्या नवीन तालुक्यांची निर्मिती झाली.

सांगलीवर मौर्य, सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव आणि बहमनी यांसारख्या अनेक ऐतिहासिक राजघराण्यांचा प्रभाव राहिला आहे. पेशवेकाळात सांगली आणि मिरज ही पटवर्धन घराण्याच्या राजवटीखालील महत्त्वाची संस्थाने होती.

मराठी साहित्य, नाट्य आणि संगीत क्षेत्रात या जिल्ह्याचे मोठे योगदान राहिले आहे. विष्णुदास भावे यांनी ‘सीता स्वयंवर’ हे पहिले मराठी नाटक सादर केले, जे मराठी नाट्यसृष्टीची सुरुवात मानले जाते. सांगलीचा संबंध ग. दि. माडगूळकर, वसंतदादा पाटील, क्रांतिसिंह नाना पाटील, बालगंधर्व आणि उस्ताद अब्दुल करीम खान यांसारख्या दिग्गज व्यक्तिमत्त्वांशी आहे. मिरज हे विशेषतः उस्ताद अब्दुल करीम खान आणि किराणा घराण्याच्या परंपरेच्या विकासामुळे शास्त्रीय संगीताचे एक महत्त्वाचे केंद्र बनले.

भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातही सांगलीने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे. भारत छोडो आंदोलनादरम्यान क्रांतिसिंह नाना पाटील यांनी विशेषतः सांगली भागात भूमिगत चळवळीचे नेतृत्व केले होते. शिराळा येथील प्रसिद्ध नागपंचमी उत्सव आणि त्याचा गोरखनाथ महाराजांशी असलेला संबंध ही या ठिकाणची आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे.

आर्थिकदृष्ट्या, सांगली जिल्हा ऊस शेती, सहकारी साखर कारखाने, कृषी, द्राक्षे, मनुका (बेदाणे) आणि पारंपारिक उद्योगांसाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच, मिरजेची वाद्यनिर्मिती—विशेषतः उच्च दर्जाची तंबोरे/तंतूवाद्ये बनवण्याची कला जगप्रसिद्ध आहे.

एकंदरीत, सांगली हा समृद्ध ऐतिहासिक वारसा, मराठी नाट्यसृष्टी, शास्त्रीय संगीत, स्वातंत्र्यलढा, शेती, सहकारी विकास आणि चैतन्यमय सांस्कृतिक परंपरांचा जिल्हा आहे.